Chapter 6: For Loop နှင့် Nested Loop များ (For Loops and Nested Loops)

for Loop ကို မိတ်ဆက်ခြင်း

အခန်း ၅ မှာ while loop ကို လေ့လာခဲ့ပြီးပြီ။ while က အခြေအနေ (condition) မှန်နေသရွေ့ ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်တာမျိုး။ ဒါပေမယ့် တခါတလေ ကိုယ်လုပ်ချင်တာက "ဒီ list ထဲက ပစ္စည်းတွေကို တစ်ခုချင်းစီ ယူကြည့်မယ်"၊ "ဒီစာကြောင်းထဲက အက္ခရာတွေကို တစ်ခုချင်းစီ စစ်မယ်" ဆိုတာမျိုး။ အဲ့ဒီအခါ for loop က အသင့်တော်ဆုံးပဲ။

for loop ရဲ့ အလုပ်က ရှင်းရှင်းလေးပဲ — sequence (ဥပမာ list, string) ထဲက item တစ်ခုချင်းစီကို အလှည့်ကျ ယူပြီး loop body ထဲက code ကို run ပေးတာ။ item တွေ ကုန်သွားရင် loop လည်း ရပ်သွားတယ်။ အကြိမ်အရေအတွက်ကို ကိုယ်တိုင် ရေတွက်နေစရာ မလိုဘူး။

Syntax က ဒီလိုပါ —

for variable in sequence:
    pass  # code block (indentation နဲ့ ခွဲခြားရမယ်)

variable ဆိုတာ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ နာမည်ပေးလို့ရတဲ့ ယာယီ variable တစ်ခုပဲ။ loop တစ်ပတ်လည်တိုင်း sequence ထဲက နောက် item တစ်ခုကို သူ့ထဲ ထည့်ပေးသွားတယ်။

list တစ်ခုပေါ်မှာ for loop ပတ်ကြည့်ရအောင် —

fruits = ["apple", "banana", "mango", "orange"]

for fruit in fruits:
    print("I like", fruit)

Output:

I like apple
I like banana
I like mango
I like orange

မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ၊ fruit ဆိုတဲ့ variable ထဲကို "apple"၊ ပြီးရင် "banana" ဆိုပြီး တစ်ခုချင်း ဝင်သွားတယ်။ list မှာ item ၄ ခုရှိတော့ loop က ၄ ပတ် လည်တယ်။

string တစ်ခုပေါ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲ ပတ်လို့ရတယ်။ string ဆိုတာ အက္ခရာ (character) တွေရဲ့ sequence ပဲလေ —

word = "Python"

for letter in word:
    print(letter)

Output:

P
y
t
h
o
n

↻ ပြန်ဖွင့်ရန်

Reference

• W3Schools — Python For Loops — for loop နမူနာတွေနဲ့ ရှင်းလင်းချက်
• W3Schools — Python While Loops — while loop နဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရန်

range() Function

တခါတလေ list အစစ်အမှန် မရှိဘဲ "၁ ကနေ ၁၀ ထိ"၊ "၂ ကနေ ၂၀ ထိ ၂ လုံးခြား" ဆိုတဲ့ ဂဏန်းစဉ်မျိုးကို loop ပတ်ချင်တယ်။ အဲ့ဒီအတွက် range() ဆိုတဲ့ built-in function ရှိတယ်။ range() က ဂဏန်းတွေရဲ့ sequence တစ်ခု ထုတ်ပေးတယ်။

ပုံစံ ၃ မျိုးရှိတယ် —

range(stop)                 # 0 ကနေ stop-1 ထိ
range(start, stop)          # start ကနေ stop-1 ထိ
range(start, stop, step)    # step အကွာနဲ့ start ကနေ stop-1 ထိ

list() နဲ့ ပြောင်းကြည့်ရင် အထဲမှာ ဘာဂဏန်းတွေပါလဲ မြင်ရတယ် —

print(list(range(10)))        # 0 ကနေ 9 ထိ
print(list(range(1, 10)))      # 1 ကနေ 9 ထိ
print(list(range(2, 10, 2)))  # 2, 4, 6, 8
print(list(range(5, 0, -1)))   # 5, 4, 3, 2, 1

Output:

[0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]
[1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]
[2, 4, 6, 8]
[5, 4, 3, 2, 1]

for loop နဲ့ တွဲသုံးတဲ့အခါ list() ထည့်စရာ မလိုဘူး။ range() ကိုယ်တိုင်က sequence တစ်ခုမို့လို့ တိုက်ရိုက်ပတ်လို့ရတယ် —

for number in range(1, 6):
    print("Round", number)

Output:

Round 1
Round 2
Round 3
Round 4
Round 5

နောက် ဥပမာတစ်ခု။ ၃ ရဲ့ ဆတိုးကိန်းတွေကို ၅ နဲ့ မြှောက်ပြမယ် —

for number in range(3, 16, 3):
    print(f"{number} * 5 = {number * 5}")

Output:

3 * 5 = 15
6 * 5 = 30
9 * 5 = 45
12 * 5 = 60
15 * 5 = 75

range(3, 16, 3) က 3, 6, 9, 12, 15 ကို ထုတ်ပေးတယ် (16 မပါဘူး)။ list() မထည့်လည်း for loop က အဆင်ပြေပြေ ပတ်နိုင်တယ်။

↻ ပြန်ဖွင့်ရန်

Reference

• Python Docs — Built-in Functions — range() အပါအဝင် built-in function များ
• W3Schools — Python For Loops — range နဲ့ for တွဲသုံးနည်း

break နဲ့ continue

loop လည်နေတုန်း အလယ်မှာ ရပ်ချင်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ပတ်ကို ကျော်ချင်တာမျိုးရှိတယ်။ အဲ့ဒီအတွက် break နဲ့ continue ဆိုတဲ့ statement နှစ်ခု ရှိတယ်။

• break — loop ကို အဲဒီနေရာတင် အပြီးရပ်ပစ်တယ်။ loop အပြင်ဘက်က code ကို ဆက်သွားတယ်။
• continue — လက်ရှိပတ်နေတဲ့ တစ်ပတ်ကိုပဲ ကျော်တယ်။ loop ကတော့ ဆက်လည်နေတယ်။ continue အောက်က စာကြောင်းတွေ ဒီတစ်ပတ်အတွက် မလုပ်တော့ဘူး။

continue နမူနာ — ၃ နဲ့ စားလို့ရတဲ့ ဂဏန်းတွေကို ကျော်မယ် —

for count in range(1, 11):
    if count % 3 == 0:
        continue
    print("statement #" + str(count))

print("The last statement")

Output:

statement #1
statement #2
statement #4
statement #5
statement #7
statement #8
statement #10
The last statement

3, 6, 9 တို့ရောက်တိုင်း continue က print ကို ကျော်သွားတယ်၊ ဒါပေမယ့် loop က ဆက်လည်တယ်။ ဒါကြောင့် "The last statement" မတိုင်ခင် စာကြောင်း ၇ ကြောင်း ထွက်လာတယ်။

break နမူနာ — အတူတူပဲ၊ ဒါပေမယ့် ၃ နဲ့ စားလို့ရတာနဲ့ တွေ့တာနဲ့ loop အပြီးရပ်တယ် —

for count in range(1, 11):
    if count % 3 == 0:
        break
    print("statement #" + str(count))

print("The last statement")

Output:

statement #1
statement #2
The last statement

၃ ရောက်တာနဲ့ break က loop ကို ဖြတ်ပစ်လိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် statement #1 နဲ့ #2 ပဲ ထွက်လာတယ်။

နှစ်ခုကို ဇယားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရအောင် —

	break	continue
အလုပ်လုပ်ပုံ	loop ကို အပြီးရပ်ပစ်တယ်	ဒီတစ်ပတ်ကိုပဲ ကျော်တယ်
ပြီးရင် ဘာဆက်လဲ	loop အပြင်ဘက်က code ကို ဆက်တယ်	loop ထဲမှာပဲ နောက်တစ်ပတ် ဆက်လည်တယ်
သုံးလေ့ရှိတာ	ရှာနေတာတွေ့ရင် ရပ်ဖို့	မလိုတဲ့ item တွေ ကျော်ဖို့

Reference

• W3Schools — Python For Loops — break နဲ့ continue နမူနာများ
• W3Schools — Python While Loops — while loop မှာ break/continue သုံးနည်း

Nested Loop — Loop ထဲမှာ Loop

Nested loop ဆိုတာ loop တစ်ခုရဲ့ body ထဲမှာ နောက် loop တစ်ခု ထပ်ထည့်ထားတာပဲ။ အရင်အခန်းတွေမှာ nested if ကို တွေ့ခဲ့ပြီးပြီ — ဒါက loop version ပေါ့။

အရေးကြီးတဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခု ရှိတယ် — အပြင် loop (outer loop) တစ်ပတ်လည်တိုင်း၊ အတွင်း loop (inner loop) က အစကနေ အဆုံးထိ အပြည့်အဝ လည်ရတယ်။ ပြီးမှ အပြင် loop က နောက်တစ်ပတ်ကို သွားတယ်။

ကြယ်ပုံ တြိဂံလေး ဆွဲကြည့်ရအောင်။ while နှစ်ခုနဲ့ —

row = 1
while row <= 6:          # Outer loop — အတန်း
    col = 1
    while col <= row:    # Inner loop — အတန်းတစ်တန်းထဲက ကြယ်
        print("#", end=" ")
        col += 1
    print()              # အတန်းပြီးရင် စာကြောင်းသစ်
    row += 1

Output:

#
# #
# # #
# # # #
# # # # #
# # # # # #

ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ လိုက်ကြည့်ရအောင်။ row = 1 တုန်းက inner loop က col <= 1 မို့ တစ်ပတ်ပဲ လည်တယ် → # တစ်လုံး။ row = 2 ကျတော့ inner loop က ၂ ပတ် လည်တယ် → # # နှစ်လုံး။ ဒီလိုနဲ့ အတန်းတိုင်း ကြယ်အရေအတွက် တိုးသွားတာ။

for loop နှစ်ခုနဲ့လည်း ဒီအတိုင်းပဲ ရေးလို့ရတယ်။ စတုဂံပုံ grid လေး —

for row in range(3):
    for col in range(5):
        print("*", end=" ")
    print()

Output:

* * * * *
* * * * *
* * * * *

အပြင် loop က ၃ ပတ် (အတန်း ၃ တန်း)၊ တစ်တန်းချင်းစီမှာ အတွင်း loop က ကြယ် ၅ လုံး ရိုက်တယ်။

ဂဏန်းတြိဂံလေး နောက်တစ်မျိုး —

for row in range(1, 6):
    for num in range(1, row + 1):
        print(num, end=" ")
    print()

Output:

1
1 2
1 2 3
1 2 3 4
1 2 3 4 5

Nested loop ကို လက်တွေ့မှာလည်း menu program တွေမှာ သုံးတယ်။ ဆိုင်သုံး menu အသေးလေး ကြည့်ရအောင် —

while True:
    print("\n--- Mini Shop ---")
    print("1. Buy item")
    print("2. Check info")
    print("3. Exit")
    choice = input("Choose (1-3): ")

    if choice == "3":
        print("Thanks for visiting!")
        break
    elif choice == "1":
        while True:                      # Inner loop
            item = input("Item name (or 'done'): ")
            if item == "done":
                break                    # အတွင်း loop ကိုပဲ ရပ်တယ်
            print(item, "added to cart.")
    elif choice == "2":
        print("We open daily 9am - 9pm.")
    else:
        print("Invalid choice.")

'done' လို့ ရိုက်ရင် အတွင်း loop ပဲ ရပ်ပြီး အပြင် menu loop ကို ပြန်ရောက်တယ်။ '3' ရွေးမှ program အပြီးရပ်တယ်။ ဒါက nested loop + break ရဲ့ လက်တွေ့သုံး နမူနာကောင်းတစ်ခုပဲ။

↻ ပြန်ဖွင့်ရန်

Reference

• W3Schools — Python While Loops — nested while loop နမူနာများ
• W3Schools — Python For Loops — nested for loop ရှင်းလင်းချက်

Nested for နဲ့ Matrix ကို ဖြတ်သန်းခြင်း (အစမ်းမြည်း)

Nested loop ရဲ့ နောက်ထပ် အသုံးဝင်တဲ့ နေရာတစ်ခုက ဇယား (matrix/table) ပုံစံ data တွေကို တစ်ခုချင်း လျှောက်ကြည့်တာပဲ။ ဥပမာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ဘာသာစုံ အမှတ်တွေ —

scores = [
    [85, 90, 78],
    [70, 88, 92],
    [95, 80, 84]
]

for row in scores:        # အပြင် loop — အတန်းတစ်ခုချင်း
    for mark in row:       # အတွင်း loop — အတန်းထဲက အမှတ်တစ်ခုချင်း
        print(mark, end=" ")
    print()                # တစ်တန်းပြီးတိုင်း စာကြောင်းသစ်

Output:

85 90 78
70 88 92
95 80 84

အပြင် loop က scores ထဲက list တစ်ခုချင်းစီ (အတန်း) ကို ယူတယ်။ အတွင်း loop က အဲ့ဒီအတန်းထဲက ဂဏန်း (အမှတ်) တစ်ခုချင်းစီကို ယူတယ်။ ဒီပုံစံက စာရင်းဇယား၊ ဂိမ်းဘုတ်၊ pixel ပုံတွေမှာ အသုံးများတယ်။

Reference

• W3Schools — Python For Loops — nested for loop ရှင်းလင်းချက်
• Python Docs — Built-in Types — sequence type များ

for နဲ့ while — ဘယ်ဟာရွေးမလဲ

for လည်း loop ပဲ၊ while လည်း loop ပဲ — ဒါဆို ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်ဟာသုံးရမလဲ။ စည်းမျဉ်းက ရှင်းတယ် —

• အကြိမ်အရေအတွက်ကို ကြိုသိရင် → for။ list ထဲက item တွေ၊ string ထဲက အက္ခရာတွေ၊ range() ဂဏန်းစဉ်တွေ — ဘယ်နှစ်ပတ်လည်မယ် အတိအကျသိတယ်။
• ဘယ်တော့ပြီးမယ် မသိရင် → while။ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်တဲ့အထိ (ဥပမာ password မှန်တဲ့အထိ၊ user က 'q' နှိပ်တဲ့အထိ) ဆက်လုပ်ရမယ်။

နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရအောင် —

# for — ၅ ကြိမ်ဆိုတာ ကြိုသိတယ်
for i in range(5):
    print("Hello")

# while — ဘယ်နှစ်ကြိမ် တောင်းရမယ် မသိဘူး
password = ""
while password != "secret123":
    password = input("Enter password: ")
print("Welcome!")

အခြေအနေ	သုံးသင့်တာ	ဥပမာ
item အရေအတွက် သိတယ်	for	shopping list ထဲက ပစ္စည်းတွေ တစ်ခုချင်းပြ
အကြိမ်အရေအတွက် သိတယ်	for + range()	၁ ကနေ ၁၀ ထိ ဂဏန်းတွေ ပေါင်း
အခြေအနေဖြစ်တဲ့အထိ	while	password မှန်တဲ့အထိ ပြန်တောင်း
user က ရပ်ခိုင်းတဲ့အထိ	while True + break	menu program တွေ

Reference

• W3Schools — Python For Loops — for loop သုံးသင့်တဲ့ အခြေအနေများ
• W3Schools — Python While Loops — while loop သုံးသင့်တဲ့ အခြေအနေများ

လေ့ကျင့်ခန်းများ

လေ့ကျင့်ခန်း ၁ (လွယ်) — ၁၀ × ၁၀ မြှောက်ဇယား။ Nested for loop သုံးပြီး ၁၀ × ၁၀ မြှောက်ဇယား ရိုက်ထုတ်ပါ။ ပုံစံကို အောက်ပါအတိုင်း အတိအကျ လိုက်နာပါ (i * j = ရလဒ် ကို tab နဲ့ ခြားပြီး တစ်တန်းချင်းစီ ရိုက်ပါ)။

Sample output (ပထမ ၂ ကြောင်းနဲ့ နောက်ဆုံး ၁ ကြောင်း):

1 * 1 = 1	1 * 2 = 2	1 * 3 = 3	1 * 4 = 4	1 * 5 = 5	1 * 6 = 6	1 * 7 = 7	1 * 8 = 8	1 * 9 = 9	1 * 10 = 10
2 * 1 = 2	2 * 2 = 4	2 * 3 = 6	2 * 4 = 8	2 * 5 = 10	2 * 6 = 12	2 * 7 = 14	2 * 8 = 16	2 * 9 = 18	2 * 10 = 20
...
10 * 1 = 10	10 * 2 = 20	10 * 3 = 30	10 * 4 = 40	10 * 5 = 50	10 * 6 = 60	10 * 7 = 70	10 * 8 = 80	10 * 9 = 90	10 * 10 = 100

လေ့ကျင့်ခန်း ၂ (အလယ်) — ပြောင်းပြန် ကြယ်တြိဂံ။ User က အမြင့် (height) ရိုက်ထည့်ရင် အဲ့ဒီအမြင့်နဲ့ ပြောင်းပြန် ကြယ်တြိဂံ ရိုက်ထုတ်တဲ့ program ရေးပါ။

Sample input/output:

Enter height: 4
* * * *
* * *
* *
*

လေ့ကျင့်ခန်း ၃ (အလယ်) — နာမည် စစ်ထုတ်ခြင်း။ အောက်ပါ list ထဲက 'y' နဲ့ ဆုံးပြီး အလျား ၅ လုံး (သို့မဟုတ်) ၅ လုံးထက် ပိုတဲ့ နာမည်တွေကိုပဲ ရိုက်ထုတ်ပါ။

names = ["Tommy", "Jerry", "Al", "Sunny", "Bo", "Emily"]

Expected output:

Tommy
Jerry
Sunny
Emily

လေ့ကျင့်ခန်း ၄ (ခက်) — ၃/၇ နဲ့ ဆုံးတဲ့ ဂဏန်းတွေ အစားထိုးခြင်း။ User က ဂဏန်း ၂ လုံး (a နဲ့ b) ရိုက်ထည့်မယ်။ a ကနေ b ထိ ဂဏန်းတွေကို ရိုက်ထုတ်ပါ။ ဒါပေမယ့် ၃ ဒါမှမဟုတ် ၇ နဲ့ ဆုံးတဲ့ ဂဏန်းမှန်သမျှကို * နဲ့ အစားထိုးပြပါ။

Sample input/output:

Enter a: 10
Enter b: 25
10 11 12 * 14 15 16 * 18 19 20 21 22 * 24 25